De mens en de oorlog

Een beetje een trauma heeft hij nog wel, voegde een 84-jarige Indië-veteraan me onlangs toe, toen ik hem sprak voor de krant. Eind 1946, 21 jaar oud, vertrok hij voor een jaar naar Nederlands-Indië om de bevolking overeind te helpen na het vertrek van de Japanners en tegelijk ook de gewelddadige vrijheidstrijders te bedwingen. Eén jaar werden er drie. En ruim zestig jaar later denkt hij nog met tranen in de ogen terug aan die periode in zijn leven, waarover hij tot voor kort zelfs zijn kinderen nooit had verteld.

Tijdens een patrouille op Java, op weg naar een kampong, liepen hij en een groep Nederlandse infanteristen in de val. Links van hem werd plotseling één van hen in het hoofd getroffen. Even later kwam ook een tweede om. De rest van de dag werd gevlucht, door de modder, door de suikerrietvelden, in de dekking van een dijk langs het irrigatiekanaal. Eén jongen raakte bewusteloos en moest in een hut achtergelaten worden. Zijn lichaam werd nooit teruggevonden. Waarschijnlijk is hij door Indonesiërs in het kanaal gegooid.

Ook het verhaal van Traudl Junge (foto) laat al even helder zien hoezeer de grote geschiedenis kan ingrijpen in het kleine leven van een mens. Precies in de periode dat de Indië-veteraan als twintiger lid was van de Nederlandse verbindingsdienst op Java, zat de iets oudere Duitse secretaresse in Russische krijgsgevangenschap. In het werkelijk fascinerende boek Tot het laatste uur vertelt zij over de paar jaar daarvoor dat zij in persoonlijke dienst was van Adolf Hitler.

Junge heeft een prachtig formele schrijfstijl. Maar wat het boek verbijsterend maakt, is haar in het licht van de geschiedenis absurde oog voor detail. Haar memoires krijgen er een haast kafkaëske allure door. Onvergetelijk is haar beschrijving van Hitlers omgang met zijn hond in de Wolfsschanze. ‘Hij verschool zich in zijn bunker en alleen ter wille van zijn hond Blondi maakte hij na het ontbijt een rondje over het veldje dat naast zijn bunker lag en speciaal voor dit doel was bestemd. Hier moest de herdershond haar kunststukjes vertonen en voedde haar baas haar op tot een van de leergierigste en behendigste honden die ik ooit heb gezien. Hitler was opgetogen als Blondi weer een paar centimeter hoger kon springen, of als ze een paar minuten langer op een smalle stang kon balanceren; hij beweerde altijd dat die hond zijn beste ontspanning was.’

Ook indrukwekkend: de passages over Hitlers monomane vegetarische eetgewoontes en zijn neiging om tijdens het diner onsmakelijke anekdotes te vertellen over slachthuizen en zo de eetlust te bederven van de vleeseters aan tafel. Het grootste deel van het boek schetst de Führer als een charmante baas, die naarmate de oorlog vordert weliswaar verward raakt in zijn grootheidswaanzin.

Misschien dat maar één scène een echt diabolisch aura geeft aan de man. In de werkkamer van Hitler is het namelijk opvallend koud. ‘Ik verliet de kamer met ijskoude voeten maar een verhit hoofd. Buiten vroeg ik de bediende waarom het zo koud was in de werkkamer. In het voorbijgaan had ik op de thermometer gezien dat het er maar elf graden was. De hoogste staatsman hoefde toch niet te bezuinigen op de stookkosten, en bovendien werd het hele complex toch door middel van centrale verwarming verwarmd?

‘Toen leerde ik dat Hitler zich bij deze temperatuur het beste voelde en het nooit een graad hoger liet stoken. Nu begreep ik ook waarom de heren van de generale staf en de generaals altijd met rode neuzen en blauwe handen van de kou van de soms urenlange stafbesprekingen terugkwamen, en vaak direct daarna in de mess of de bediendenkamer een verwarmende schnaps achteroversloegen. Generaal Jodl beweerde zelfs dat hij zich bij de besprekingen met Hitler chronische reumatiek op de hals had gehaald.’

There are no comments on this post.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: