Archive for april, 2009

Birdwatchers
april 18, 2009

birdwatchers3

Ja, met de eindcredits valt het engagement je rauw op het dak. De Europeanen hebben de inheemse bevolking van Brazilië de afgelopen vijfhonderd jaar weggejaagd en uitgemoord. Gelieve nu voor het goede doel te doneren bij het verlaten van de zaal.

Maar de twee uur voordat plotseling zo hard wordt gerammeld met de collectebus is Birdwatchers niks minder dan een hoogstandje, zowel waar het cinematografie als scenario aangaat. De speelfilm van de Chileense regisseur Marco Bechis vertelt van een familie Guarani-indianen die na een tweetal zelfmoorden binnen de gelederen uit het haar toegewezen reservaat vertrekt om zich opnieuw te vestigen daar waar de voorouders ooit woonden.

Natuurlijk is dit precies op de akker van een rijke blanke Braziliaanse boer, die als een wilde kan gaan zwaaien met paperassen die bewijzen dat hij de wettige eigenaar is van dit stukje grond, maar daar niks mee gedaan krijgt bij die stoïcijns kijkende indianen. 

Hij kan zich met een melodramatisch gebaar naar de grond bukken, om een handvol rode aarde op te pakken en te benadrukken dat zijn vader zich hier zestig jaar geleden heeft gevestigd, hijzelf hier is geboren en ook zijn dochter op deze plek is grootgebracht, maar dan gooit één van de indianen de discussie eenvoudig in het slot: ook hij buigt zich naar de grond, pakt een handvol aarde, maar stopt die in zijn mond en slikt haar door. Case closed.

Maar wees niet bang. Hier geen sentimentele bewieroking van de inheemse geest. Want wat zijn die indianen vervelend. Ze slaan voortdurend vuile taal uit, lurken graag aan de fles en slachten een koe uit de veestapel van een ander.

Toch heeft Marco Bechis een boodschap. Des te opmerkelijker is het met hoeveel zorg en nuance hij zijn verhaal vertelt, hoe uitgekiend elke afzonderlijke kadrering en de gehele montage is en hoe effectief de muziek wordt ingezet.

Prachtig is de hoofdrol van Abrísio da Silva Pedro als Osvaldo, de jongen die met zijn waarzeggende dromen gedoemd is medicijnman te worden. Daarom neemt hij plichtsgetrouw zijn kalebas overal mee naar toe, waarmee hij al schuddend de boze geest op afstand houdt. Ontroerend zijn z’n oerdiepe kreten, wanneer de camera aan het slot van de film van de grond stijgt en de akker en de bossen in de diepte doet verdwijnen.

T.C. Boyle
april 5, 2009

p1010458

Met een prachtig treffende illustratie van Joost Swarte stond mijn bespreking van T.C. Boyle’s laatste roman afgelopen vrijdag in de NRC. Met The women schreef de zestigjarige Amerikaan, met sinds midden jaren tachtig een flinke productie van hoog niveau, weinig minder dan een fenomenale roman over de extravagante architect Frank Lloyd Wright en de vele vrouwen in diens libidineuze leven.

Veel auteurs zouden in de eigen handjes mogen knijpen, was het ze vergund tenminste één keer een boek te publiceren, dat zo fantasierijk, dwingend en stilistisch knap is. Voor Boyle blijkt dit een herhaald recept; lees het niet veel minder indrukwekkende, gelijksoortige The inner circle uit 2004.

Wel opmerkelijk is dat Ellen de Bruin bij verschijning dat jaar juist uitgesproken negatief was over deze roman over seksonderzoeker Alfred Kinsey, evenals Lloyd Wright een historisch romanpersonage, en diens assistent John Milk. ‘Had hij nou maar een non-fictiewerk geschreven’, schreef De Bruin, ‘dan had je je niet steeds hoeven afvragen of Kinsey écht Prok werd genoemd, of hij écht steeds over ‘the human animal’ sprak, of Prok en Milk écht de karakters hadden die Boyle hun toeschrijft, of Milk wel bestaan heeft – in hoeverre The Inner Circle op waarheid berust, kortom. ’

Een opvallend advies aan het adres van Boyle, aangezien de roman nou niet het instrument bij uitstek is voor waarheidsvinding.

Niet alleen in zijn studeerkamer, maar ook in de publieke ruimte is Boyle een opvallend humoristisch, onderhoudend en scherpe persoonlijkheid. Eigenschappen die doorgaans niet op schrijvers van toepassing zijn. Kijk naar zijn optreden niet lang geleden in San Francisco naar aanleiding van The women.

Na een korte speech leest hij een exemplarische scène voor, waarin het krankzinnige personage Maude Miriam Noel – Wrights tweede vrouw – de Mexicaanse grens oversteekt voor haar broodnodige dosis zelf toe te dienen morfine. Alle kwaliteit van Boyle duikt hier samengebald in op. Om met Frank Lloyd Wrights leerling Tadashi Sato te spreken: Capital.